در قلمرو تاجيكستان شهرهايي كه هم از جهت مدرنيت و صنعت و هنر، هم از جهت تاريخي و اقليمي از ديگر شهرها به كلي فرق مي كنند، كم نيستند. يكي از چنين شهرها، شهر استروشن است كه از عهد باستان چون مركز سواد و كسب هنر و علم و ادب نام بر آورده است. شهري زيبا با تاريخ 2500 ساله. در اكثر ماخذهاي تاريخي آورده شدني معلومات ها در باره اين شهر كهنه دليل اين عقيده است. عايد سرنوشت اين نام بين مردم و عالمان نقل و روايت و فكر و فرضيه هاي گوناگون جاي دارند. در ماخذهاي گوناگون تاريخي، استروشن را با نام كورشكده، كيئوروپل، استروشنه، سروشنه و امثال اينها ياد كرده اند. بين پيران و سالمندان چنين روايت مشهور است كه پادشاه ايران، گشتاسپ، روشن نام دختر داشت، بسا زيبا و صاحب جمال، روزي سخت بيمار شده طبيبان مصلحت دادند كه او در جاي شمال رو چند وقت زندگي كند. دختر شاه به سير و گشت بر آمده و روزي به چاروس ( چهاراه) شمال رو آمد، كه بين دو بلندي واقع بود. به اين مكان شبانه از طرف كوهستان شمال ميوزيد، روزانه باش از طرف دشت و پناه ها عبور نموده و به انسان حلاوت و روح تازه مي بخشيد. پس از استراحت در اين منزل، روشن شفا يافته از پدرش خواهش نمود، كه در اين جاي شهر سازد. پدر درخواست دخترش را با جان و دل پذيرفته و بين دو بلندي مغ و قل شهري بنا مي كند و نامش را استروشن ( جاي ايست روشن) مي گذارد. همچنين در بسيار سرچشمه ها استروش را " گل روي زمين " خوانده اند.

 

كه اين صفت  به طريق رمز افاده يافته است و گل رمز زيبايي، پاكي، نور و صفا و روشني است. استروشن امروز در مركز قديمي تاجيكان در محيطي به هم بدليابي، منظره رنگين همواري و كوهستاني، وادي و دشت، رودها و چشمه ساران و آبشارها و مرغزاران سبز و خرم جاي گير گشته است. چنانكه قيد كردم استروشن از دوره هاي پيشين مركز كسب و هنر بوده و تا كنون مردم آن عرف و عادتهاي نياكان خود را نگاه داشته اند.

 

در همه دوران پيشين، خصوصا در عصر 20 _ 18 در استروشن محفل هاي ادبي _ علمي شاعران، اديبان عالمان و ساير روشنفكران، عمل ميكردند. در آخر عصر 19 _ اوايل عصر 20 شمع منور اهل ادب و ضيائيهاي استروشن، شاعران نمايان ظفرخان جوهري، خواجه يوسف ولعظي، نديمي استروشني، آرتا خواجه شهيد، كامل خواجه نخد، خواجه محمد شعدي در پاية بلند نظم         مي ايستادند.

 

استروشن حالا نيز مركز بزرگ علم و فرهنگ است. عالمان مشهور، رجب امانوف، اصرار مختاروف، حبيب الله سيد مرادوف، پولاد بابا جانوف، الماس مير سيدوف، ثابت نعمت الله يوف، رضي الله عبدالله زاده، ولي جان اكبري، رحمان گلزردي و ديگران، كه حالا در سراسر جمهوري كار و فعاليت ميبرند، زاده اين شهر باستاني اند. 

 این نوشته را از:   سایت محمد حسین نژاد آریا ( ایران . تاجیکستان . افغانستان) بر گزیدیم  

 

از دوستانی که به گونه ای برای نزدیکی و دوستی دو کشور کوشش می کنند ،سپاسگزاریم.

۹